Luyện giải thuật toán qua bài tập thực chiến là điều nhiều bạn học lập trình bỏ qua. Họ thuộc lòng thuật toán sắp xếp. Họ cũng thuộc cả độ phức tạp Big O. Nhưng ngồi trước một bài phỏng vấn thật, nhiều bạn vẫn đơ người.
Bên mình từng ngồi cạnh khá nhiều học viên mới vào nghề. Điểm chung của những bạn hay rớt vòng test code không phải vì họ dốt lý thuyết. Họ chỉ chưa quen cảm giác đối diện một bài toán thật. Bài toán thật thường có input kỳ quặc, lại giới hạn thời gian chạy. Bài viết này chia sẻ lại kinh nghiệm chọn nền tảng luyện tập. Đó là góc nhìn của người từng đi qua giai đoạn đó, giờ hướng dẫn lại cho người mới.
Học Lý Thuyết Suông Dễ Quên: Vì Sao Cần Luyện Giải Thuật Toán Qua Bài Tập Thực Chiến
Trí nhớ con người không giữ tốt thứ chỉ đọc qua một lần. Bạn có thể hiểu thuật toán quy hoạch động sau một buổi xem video giảng giải mạch lạc. Hai tuần sau, gặp lại đúng dạng bài dùng kỹ thuật đó, phần lớn người học lại không nhận ra. Nói dễ hiểu, kiến thức chỉ thật sự đọng lại khi tay đã từng gõ code và tự sửa lỗi.
Cái khó của người mới không nằm ở chỗ thiếu chỗ đọc lý thuyết. Sách, khóa học, blog kỹ thuật có đầy trên mạng. Bên mình từng tổng hợp khá đủ trong kho công cụ và nền tảng học online cho dân IT. Cái thiếu thật sự là một nơi để thử. Nộp bài, thấy sai ở đâu, sửa, rồi nộp lại. Thiếu vòng lặp này, người học khó biết mình đang đứng ở đâu so với mặt bằng chung.
Có bạn tự tin vì đã đọc hết một cuốn sách thuật toán dày cộp. Đến lúc làm bài test tuyển dụng, bạn lại không giải nổi một bài mức dễ trên LeetCode. Vấn đề không nằm ở năng lực. Vấn đề nằm ở chỗ kiến thức chưa từng được kiểm chứng qua thực hành.
Sai lầm bên mình gặp nhiều nhất ở người mới là mở lời giải ra đọc ngay khi thấy bài khó. Họ chưa kịp tự vật lộn quá năm phút. Cách này giúp hiểu bài nhanh, nhưng không rèn được phản xạ tự tìm hướng giải. Mẹo bên mình hay đưa ra: cho mình ít nhất 20-25 phút tự nghĩ trước khi mở gợi ý. Cuối cùng có làm được hay không cũng không sao.
Luyện Tay Đều Đặn Mang Lại Gì, Ngoài Việc Nhớ Bài Lâu Hơn
Lợi ích đầu tiên, dễ thấy nhất: kiến thức lý thuyết được củng cố ngay khi áp vào bài toán cụ thể. Học công thức tìm đường đi ngắn nhất là một chuyện. Áp nó vào bài toán tìm đường trong bản đồ trò chơi lại là chuyện khác. Bản đồ trò chơi có node ảo, có trọng số âm giả định. Những chi tiết đó buộc bạn hiểu thuật toán sâu hơn nhiều.
Lợi ích thứ hai nằm ở tư duy giải quyết vấn đề nói chung, không riêng gì thuật toán. Người luyện tập đều sẽ hình thành thói quen đọc đề chậm. Họ biết xác định rõ input và output trước khi viết code. Họ cũng nghĩ vài hướng giải trước khi gõ dòng code đầu tiên. Thói quen này giúp ích cả lúc phỏng vấn kỹ thuật. Vòng phỏng vấn kỹ thuật gần như công ty công nghệ nào cũng có, từ startup nhỏ tới tập đoàn lớn.
Một Ca Thực Tế Từ Học Viên Của Bên Mình
Bên mình từng hướng dẫn một bạn sinh viên năm ba. Bạn ấy luyện đều đặn 20 phút mỗi tối, suốt ba tháng liền. Bạn không thông minh vượt trội, chỉ kiên trì. Buổi phỏng vấn thử việc đầu tiên, bạn giải được bài toán hai con trỏ trong 15 phút. Ba tháng trước, bạn còn phải tra Google mới hiểu đề bài dạng này. Song song với luyện thuật toán, bạn nên học thêm cách học SQL song song với luyện thuật toán. Phần lớn bài phỏng vấn backend hiện nay hỏi cả hai kỹ năng.
Sai lầm khác bên mình hay gặp là chỉ luyện một dạng bài quen tay. Nhiều bạn né hẳn phần mình yếu, như quy hoạch động hay đồ thị. Né mãi, đến ngày thi thật lại vướng đúng chỗ né. Mẹo bên mình áp dụng cho học viên: mỗi tuần dành một buổi luyện riêng dạng bài mình ngại nhất. Chỉ cần 2-3 bài mỗi buổi là đủ.
Nhìn Vào Đâu Trước Khi Chọn Một Nền Tảng Luyện Thuật Toán
Nền tảng luyện thuật toán bây giờ nhiều đến mức người mới dễ hoa mắt. LeetCode, HackerRank, Codewars, Codeforces, Exercism, mỗi nơi một kiểu tổ chức bài. Mỗi nơi cũng có một kiểu chấm điểm riêng. Chọn sai chỗ, bạn có thể luyện cả tháng mà không đúng dạng bài công ty mình nhắm tới.
Vài tiêu chí bên mình hay gợi ý học viên kiểm tra trước khi gắn bó lâu dài với một nền tảng:
- Hệ thống bài tập chia rõ độ khó: easy, medium, hard, để bạn biết mình đang luyện đúng tầm.
- Có bộ lọc theo chủ đề như mảng, chuỗi, cây, đồ thị, quy hoạch động.
- Cho phép chạy thử code ngay trên trình duyệt, hỗ trợ Python, Java, C++.
- Có mục Discuss hoặc Solutions để xem cách người khác giải bài.
Chi Phí Luyện Tập Có Đáng Lo Không?
Phần lớn nền tảng có gói miễn phí, đủ dùng cho người mới. Một số bài khó hơn, từng xuất hiện trong phỏng vấn của công ty lớn, nằm sau gói trả phí. Mức giá phổ biến dao động quanh 30-35 đô một tháng, tùy nền tảng. Với người mới, bên mình khuyên chưa vội trả phí. Làm hết phần miễn phí, luyện đều tay trước đã. Chỉ nên nâng cấp khi thấy mình cần bài khó hơn.
Cộng Đồng Đông Và Sai Lầm Khi Chọn Nền Tảng
Cộng đồng lớn cũng là tiêu chí đáng cân nhắc, dù ít người để ý lúc mới chọn. Nền tảng đông người, câu bạn từng bí đã có người hỏi trước. Cũng đã có người trả lời sẵn. Nền tảng vắng người thì khác. Bí ở bước nào, bạn phải tự mò, hoặc chạy sang hỏi cộng đồng khác. Nếu đang xây lộ trình học dài hơi, tham khảo thêm bài lộ trình học lập trình từ cơ bản đến nâng cao. Bài đó nói rõ luyện thuật toán nên xen vào giai đoạn nào.
Sai lầm bên mình thấy nhiều nhất là nhảy hết nền tảng này sang nền tảng khác. Nhiều bạn mong tìm được chỗ luyện dễ hơn. Nhảy nhiều, tài khoản nào cũng nằm im sau vài bài đầu. Chọn một nơi, gắn bó ít nhất một tháng. Hiệu quả sẽ rõ hơn nhiều, so với đứng núi này trông núi nọ.
Luyện thuật toán giỏi cũng không phải đích đến cuối cùng. Nhiều học viên bên mình, sau khi vững nền tảng, bắt đầu tự làm dự án nhỏ. Có dự án thật trong portfolio vẫn tốt hơn chỉ có điểm số trên LeetCode. Ví dụ dễ thấy: một trang bán hàng mini, để luyện xử lý giỏ hàng, tính khuyến mãi. Nếu không có thời gian tự code từ đầu, một lựa chọn khác là thuê đơn vị chuyên thiết kế website bán hàng. Có ngay nền tảng chuẩn, bạn chỉ cần tập trung luyện thuật toán và các kỹ năng lập trình lõi khác.
Nền Tảng Tốt Nhất Là Nền Tảng Bạn Chịu Quay Lại Mỗi Ngày
Không có nền tảng nào là chuẩn nhất cho tất cả mọi người. LeetCode hợp với ai nhắm phỏng vấn công ty lớn. Codewars hợp với ai thích luyện kiểu thử thách nhỏ, giải trí nhẹ nhàng mỗi ngày. Cái quyết định hiệu quả nằm ở việc bạn có quay lại đều đặn hay không. Không nằm ở cái tên nền tảng.
Nếu phải chọn một lời khuyên duy nhất, bên mình sẽ nói thế này. Đừng chọn nền tảng tốt nhất trên mạng. Hãy chọn nền tảng khiến bạn sẵn sàng mở máy lên luyện mỗi tối. Ba mươi phút đều đặn, giữ trong vài tháng. Nó tạo khác biệt lớn hơn nhiều, so với một cuối tuần cày gấp rồi bỏ bẵng cả tháng sau.